U formatu Brifing vam predstavljamo kratko nekoliko vijesti iz nauke. Odaberite naslov koji vas najviše intrigira ili sve i saznajte nešto novo.

Naučnici otkrili kako ljudi stariji od 110 godine imaju više jedne imunološke ćelije 

Zašto neki ljudi dožive 110 ili više godina bez ozbiljnih bolesti? Novo istraživanje Univerziteta u Osaki sugeriše da bi dio odgovora mogao ležati u njihovom imunološkom sistemu. Rad je objavljen u Cell reports u avgustu 2026.

Naučnici su analizirali krv japanskih superstogodišnjaka i otkrili da oni imaju neuobičajeno velik broj rijetkih T ćelija poznatih kao CD4 citotoksične T ćelije. Za razliku od većine T ćelija, koje ili koordiniraju odbranu organizma ili uništavaju zaražene i kancerogene ćelije, ove posebne ćelije mogu raditi oba zadatka istovremeno.

Istraživanje je uporedilo ljude u sedamdesetim, osamdesetim i devedesetim godinama, stogodišnjake i osobe starije od 110 godina. Pokazalo se da ove ćelije ostaju rijetke tokom većeg dijela života, ali se nakon stote godine njihov broj naglo povećava. Kod superstogodišnjaka činile su gotovo 20% svih T ćelija, dok su kod mlađih ispitanika činile oko 4%.

Zanimljivo je da su ove ćelije bile izuzetno aktivne i nosile molekularne „senzore“ slične onima koji prepoznaju tumorske ćelije, iako ispitanici nisu imali istoriju raka.

Iako rezultati ne znače da je otkrivena tajna dugovječnosti, oni pokazuju da se imunološki sistem može prilagoditi ekstremnoj starosti na način koji bi mogao pomoći u zaštiti od raka i drugih bolesti povezanih sa starenjem.

Moderna i Merck razvili personalizovanu mRNA vakcinu protiv melanoma koja daje obećavajuće rezultate

Personalizovana mRNA vakcina protiv melanoma, koju su razvile kompanije Moderna i Merck, značajno je smanjila rizik od povratka raka u kliničkom ispitivanju faze III. To je prvi put da je jedna mRNA terapija protiv raka pokazala uspjeh u završnoj fazi ispitivanja, što je važan korak ka mogućem regulatornom odobrenju.

U studiji je učestvovalo oko 1.100 pacijenata s uznapredovalim melanomom kojem je tumor prethodno potpuno hirurški uklonjen. Jedna grupa primala je kombinaciju vakcine intismeran i imunoterapije pembrolizumab, dok je druga dobijala samo pembrolizumab. Prema preliminarnim rezultatima, kombinovana terapija produžila je period bez povratka bolesti.

Za razliku od klasičnih vakcina koje sprječavaju nastanak bolesti, intismeran je terapijska vakcina čiji je cilj da spriječi ponovno javljanje raka. Naučnici analiziraju genetičke mutacije u tumoru svakog pacijenta i identifikuju jedinstvene neoantigene – abnormalne proteine koje imunološki sistem može prepoznati kao metu. Na osnovu tih podataka izrađuje se potpuno individualizovana mRNA vakcina koja „trenira“ imunitet da napadne preostale ćelije raka.

Stručnjaci smatraju da ovi rezultati potvrđuju da personalizovane vakcine mogu funkcionisati ne samo kod melanoma, već potencijalno i kod drugih vrsta tumora. Ipak, ostaju izazovi: izrada jedne vakcine traje nekoliko mjeseci, a pacijente će biti potrebno pratiti godinama kako bi se utvrdilo produžava li terapija ukupno preživljavanje. Moderna koristi alate umjetne inteligencije kako bi ubrzala odabir najefikasnijih neoantigena za svakog pojedinca.

Naučnici istopili dijamant – i otkrili da se ponaša potpuno neočekivano

Dijamant je poznat kao jedan od najtvrđih prirodnih materijala, ali pod dovoljno ekstremnim uslovima može se istopiti. Sada su naučnici uspjeli preciznije pratiti šta se događa s dijamantom u trenutku topljenja – i otkrili da se on ponaša drugačije nego što su raniji eksperimenti sugerisali. Rad je objavljen u Nature Physics u avgustu 2026.

Istraživači iz Lawrence Livermore National Laboratoryja koristili su snažne lasere kako bi sićušne uzorke dijamanta izložili pritiscima između 600 gigapaskala i 1,8 terapaskala. To su pritisci veći od onih u središtu Zemlje, uz temperature više od površine Sunca. Pomoću rendgenskih zraka pratili su promjene atomske strukture dok se dijamant topio.

Rezultat je riješio dugogodišnju zagonetku. Nova mjerenja pokazuju da se dijamant topi na oko 7.300 kelvina pri pritisku od jednog terapaskala, što se mnogo bolje slaže s teorijskim proračunima nego raniji eksperimenti. Još zanimljivije, naučnici nisu pronašli očekivani međufazni oblik ugljika poznat kao BC8. Dijamant je zadržavao svoju karakterističnu kristalnu strukturu sve do topljenja. Čvrsti dijamant i tečni ugljik tako su postojali istovremeno, prije nego što je kristalna struktura potpuno nestala.

Eksperiment ima i praktičan značaj. Dijamant se koristi u kapsulama koje sadrže gorivo za eksperimente nuklearne fuzije. Preciznije razumijevanje njegovog ponašanja pri ekstremnim pritiscima moglo bi poboljšati modele fuzionih eksperimenata i, prema novim simulacijama, potencijalno povećati njihov energetski učinak i do tri puta.

Rezultati bi mogli pomoći i u razumijevanju unutrašnjosti Urana i Neptuna, gdje se pod ogromnim pritiscima možda odvija svojevrsna „kiša dijamanata“.