Generalna skupština UN-a je 4. septembra 2026. usvojila je rezoluciju kojom se tradicionalna Mercatorova projekcija, korištena vijekovima za prikaz svijeta, zamjenjuje preciznijom projekcijom Equal Earth. Cilj je ispraviti jednu od najpoznatijih deformacija na kartama svijeta – način na koji Mercatorova projekcija povećava, odnosno „rasteže” površinu područja bližih polovima, dok posebno umanjuje stvarnu veličinu Afrike. Tako Grenland po staroj projekciji izgled gotovo jednak Africi, iako je Afrički kontinent oko 14 puta veći. Nova projekcija, predstavljena 2018. godine, nastoji prikazati kontinente proporcionalnije njihovoj stvarnoj površini.
Politički značaj ove odluke mnogo je veći od same promjene kartografske projekcije. Generalna skupština UN-a je usvojila rezoluciju „Correct the Map“, kojom se podržava postepeno napuštanje Mercatorove projekcije i šira upotreba projekcija koje vjernije prikazuju stvarnu površinu kontinenata, posebno Equal Earth.
Za rezoluciju su glasale 164 države, šest ih je bilo suzdržano, i to Estonija, Srbija, Ukrajina, Gruzija, Moldavija i Litvanija, a SAD su bile jedina država koja je glasala protiv. Rezolucija nije pravno obavezujuća.
Porijeklo sporne projekcije
Gerardus Mercator (1512–1594) bio je flamanski kartograf, geograf, matematičar i graver, rođen u Rupelmondeu u današnjoj Belgiji. Smatra se jednim od najvažnijih kartografa 16. stoljeća. Najpoznatiji je po Mercatorovoj projekciji, koju je objavio 1569. godine na velikoj karti svijeta. Njena ključna prednost bila je praktična: pravci konstantnog kompasa (loxodrome) prikazuju se kao ravne linije, pa je karta bila izuzetno korisna pomorcima za navigaciju.
Ali, način na koji Mercatorova projekcija prikazuje površine danas je predmet političkih i kulturnih rasprava. Kako se udaljavamo od ekvatora prema polovima, objekti na karti postaju sve više uvećani. Ova karta je bila više evropocentrična i kolonijalna u prikazu Globalnog juga.
Ali treba istaći kako Mercator nije napravio kartu da bi prikazao Evropu kao veću ili Afriku kao manju. Njegova projekcija je prvenstveno bila matematičko rješenje navigacijskog problema. Političko značenje koje joj danas pripisujemo razvilo se mnogo kasnije, kroz njenu ogromnu popularnost u školama, atlasima i medijima.
Nova karta svijeta i diplomatske reakcije: SAD i Francuska zauzele dijametralno suprotne stavove
„Ova rezolucija ismijava rad i svrhu ove institucije“, rekao je američki predstavnik u UN-u, tvrdeći da je ono što je predstavljeno kao bezazlen pokušaj ažuriranja kartografskih proporcija zapravo dio „mnogo većeg i radikalnijeg ideološkog projekta kojem pripada“.
Francuska je zauzela suprotan stav. Nekoliko sati prije glasanja, ministar vanjskih poslova Jean-Noël Barrot najavio je da Pariz planira napustiti Mercatorovu projekciju na svojim kartama svijeta, čime se francuska vlada pridružila široj inicijativi koju predvodi Afrička unija.
Politička poruka je, međutim, vrlo jasna: Afrika više ne želi biti predstavljena kroz vizuelne obrasce nastale u evropskom kolonijalnom kontekstu. Mercatorova karta, napravljena za navigaciju, dramatično povećava površinu područja udaljenih od ekvatora, pa Evropa, Sjeverna Amerika i Grenland izgledaju mnogo veći nego što jesu, dok je Afrika vizuelno umanjena. Na Equal Earth projekciji izgledaju veće i Oceanija, Južna Azija te Latinska Amerika. Dakle i Australija na ovoj mapi izgleda veća ali proporcionalno u odnosu na druge kontinente.
Equal Earth mapa, izvor: https://equal-earth.com/
Kod Equal Eartha, međutim, ključna stvar je da je riječ o projekciji jednakih površina. To znači da Australija, Afrika, Evropa imaju međusobno proporcionalne površine. Dakle, ako na novoj karti Australija djeluje većom, to je zato što je vraćena u pravilan proporcionalni odnos prema drugim kopnenim masama. Equal Earth ne pokušava da očuva oblik kontinenata savršeno. Ona žrtvuje dio geometrijske forme da bi sačuvala površinu.
Inicijativa Togoa i Afričke unije istovremeno pitanje kartografije, reprezentacije i političke moći. Ona govori o tome ko određuje kako svijet izgleda, čije se perspektive smatraju „normalnim“ i kako se kroz obrazovanje i medije oblikuje kolektivna percepcija.
Posebno je značajno što je Washington ostao izolovan. To pokazuje i širi sukob oko toga ko definiše globalne standarde i narative: zapadne institucije ili možda sve samouvjereniji Globalni jug.
