Nova studija ukazuje na moguću vezu između visoke izloženosti hemikalijama PFAS (takozvane „vječne hemikalije”, jer ne degradiraju) tokom trudnoće i povećanog rizika od astme kod djece, što dodatno naglašava rastući globalni javnozdravstveni problem ove hronične bolesti. Astma već sada predstavlja značajan teret za porodice, uzrokujući česte hospitalizacije djece, izostanke iz škole, ali i s posla njihovih staratelja, te općenito narušava kvalitet života.
Šta su PFAS?
PFAS je akronim za per- i polifluoroalkilne supstance, organo-fluorne sintetičke tvari u koje spada, između ostalog, i Teflon. Postoje i u nekim šamponima, kozmetici, od njih se pravi i neka sintetička odjeća, poput one za jogu i sport, vodootporne tkanine. Postoji preko 14 000 supstanci koje spadaju u ovu grupu.
To su neke od najperzistentnijih tvari koje je ljudska civilizacija kreirala – praktično se ne razgrađuju i tako cirkulišu u ekosistemima. Neke tvari iz ove skupine spadaju u hormonalne disruptore i karcinogene tvari.
U kozmetici su se koristili za vodootporne formule, za trajnost proizvoda i posebnu svilenkastu teksturu. Kozmetičke kompanije uveliko uklanjaju PFAS iz svojih proizvoda i trenutno ih u dosta proizvoda zapravo nema. Ali posljedice su tu. Opasnost leži u tome što se PFAS nakupljaju u tlu, vodi i organizmima.
Astma i prenatalno izlaganje PFAS
Istraživanje objavljeno 9. aprila u časopisu PLOS Medicine provela je naučnica Annelise Blomberg sa Univerziteta u Lundu, zajedno s kolegama. Fokus studije bio je na perfluoroalkilnim supstancama (PFAS), široko rasprostranjenim sintetičkim hemikalijama koje mogu utjecati na imuni sistem i potencijalno doprinijeti razvoju astme.
Za razliku od ranijih istraživanja, koja su se bavila nižim nivoima izloženosti i davala neujednačene rezultate, ovaj tim je imao jedinstvenu priliku analizirati posljedice visokih koncentracija PFAS-a. Razlog tome je dugogodišnja kontaminacija vodovodnog sistema u švedskom gradu Ronneby. Naučnici su pratili djecu rođenu između 2006. i 2013. godine u regiji Blekinge, povezujući podatke o adresama majki tokom trudnoće s evidencijom distribucije vode, kako bi procijenili nivo izloženosti.
Rezultati pokazuju da su djeca čije su majke bile izložene vrlo visokim nivoima PFAS-a tokom trudnoće imala značajno veću učestalost klinički dijagnosticirane astme. Zanimljivo je da takva povezanost nije uočena pri nižim nivoima izloženosti, što bi moglo objasniti zašto su ranija istraživanja davala nejasne ili kontradiktorne nalaze.
Autori upozoravaju da su potrebna dodatna istraživanja kako bi se preciznije utvrdio odnos između nivoa izloženosti i rizika, kao i utjecaj drugih faktora poput izloženosti zagađivačima u ranom djetinjstvu ili pušenja u domaćinstvu.
Ovi nalazi, kako ističu istraživači, ukazuju na do sada nedovoljno prepoznate posljedice PFAS kontaminacije i naglašavaju potrebu za većom pažnjom javnog zdravstva prema ovom globalno rasprostranjenom problemu.
