HPV vakcine dokazano smanjuju rizik od razvoja vulvarnih kancera, i to tako što sprječavaju dugotrajne infekcije visokorizičnim tipovima humanog papiloma virusa. Upravo te infekcije stoje u osnovi većine premalignih promjena i kasnijih karcinoma spoljašnjih genitalija kod žena, odnosno područja vulve.
Vulvarni kanceri i humani papiloma virus
Vulvarni kanceri su zloćudni tumori koji se razvijaju na spoljašnjim dijelovima ženskih genitalija. Iako su rjeđi od raka grlića materice, njihov značaj je velik zbog teškog liječenja i uticaja na kvalitet života. Značajan dio vulvarnih karcinoma, naročito kod mlađih žena, povezan je s hroničnom HPV infekcijom.
HPV ili humani papiloma virus predstavlja veliku grupu virusa, od kojih se neki prenose spolnim putem. Postoje niskorizični i visokorizični tipovi. Niskorizični tipovi, poput HPV 6 i 11, uzrokuju genitalne bradavice, odnosno kondilome. Visokorizični tipovi, prije svega HPV 16 i 18, ali i drugi, povezani su s razvojem različitih vrsta raka. To uključuje rak grlića materice, vulvarni i vaginalni rak, rak područja anusa, rak penisa, kao i karcinome usne šupljine i ždrijela.
U sastavu HPV vakcina su sadržane čestice nalik virusu (eng. VLP-virus-like particles) za većinu onkogenih sojeva HPV-a. Četverovalentna vakcina, o kojoj je riječ u novijim istraživanjima, štiti od HPV-a 6, 11, 16 i 18. Time se istovremeno smanjuje rizik od kondiloma i od više vrsta karcinoma. Ovo je jedna od prvih vakcina koje su primale djevojčice u Švedskoj protiv HPV infekcija i žene u posmatranoj grupi su primile upravo ovu vakcinu. Danas se uglavnom daje devetovalentna vakcina.
Zaključci švedske studije
Važne nove podatke donosi studija objavljena 18. decembra 2025. godine u časopisu JAMA Oncology. Istraživanje su proveli Yunyang Deng i saradnici s Instituta Karolinska u Stockholmu. Analizirani su medicinski podaci 778.943 žene, od kojih je 32,9% primilo barem jednu dozu HPV vakcine. Period praćenja iznosio je do 17 godina kod nevakcinisanih žena, te oko 11–12 godina kod vakcinisanih, u zavisnosti od dobi u kojoj je vakcina primljena.
U vakcinisanoj grupi zabilježeno je 98 slučajeva visokogradusnih vulvovaginalnih prekanceroznih lezija, dok je u nevakcinisanoj grupi zabilježeno 547 takvih slučajeva. Važno je naglasiti da su u analizu uključene i žene koje nisu primile sve tri preporučene doze vakcine. Tada se preporučivala vakcinacija žena sa 3 doze vakcine. Danas o doznom režimu odlučuje stručno savjetodavno tijelo zemlje u kojoj se program provodi.
Rezultati su jasni. Vakcinisane žene imale su 37% niži rizik od razvoja visokogradusnih vulvarnih i vaginalnih prekanceroznih promjena u poređenju s nevakcinisanim ženama. Kod onih koje su vakcinisane između 10. i 16. godine života, smanjenje rizika iznosilo je čak 55%, što dodatno potvrđuje značaj rane vakcinacije.
Ovi nalazi se uklapaju u ranija istraživanja. Sistematski pregled iz 2019. godine pokazao je smanjenje rizika od vulvarnih i vaginalnih prekancera za 71% kod djevojčica koje su primile vakcinu prije izlaganja HPV-u. Danska opservaciona studija iz 2021. godine zabilježila je 52% niži rizik za vulvarne i 70% niži rizik za vaginalne visokogradusne lezije kod vakcinisanih žena.
Autori zaključuju da proširenje HPV vakcinacije, naročito u mlađoj dobi, ima veliki potencijal u prevenciji ozbiljnih prekanceroznih lezija i kasnijih vulvarnih i vaginalnih karcinoma.
Reference:
- Deng Y, Wu S, Ask LS, Lepp T, Clements M, Milerad H, Carlander C, Lei J. Quadrivalent Human Papillomavirus Vaccine and High-Grade Vulvovaginal Lesions. JAMA Oncol. 2025 Dec 18. doi: 10.1001/jamaoncol.2025.5511. Epub ahead of print. PMID: 41410911.
- Xu L, Selk A, Garland SM, Bogliatto F, Kyrgiou M, Weyers S, Arbyn M. Prophylactic vaccination against human papillomaviruses to prevent vulval and vaginal cancer and their precursors. Expert Rev Vaccines. 2019 Nov;18(11):1157-1166. doi: 10.1080/14760584.2019.1692658. Epub 2019 Dec 2. PMID: 31718338.
- Dehlendorff C, Baandrup L, Kjaer SK. Real-World Effectiveness of Human Papillomavirus Vaccination Against Vulvovaginal High-Grade Precancerous Lesions and Cancers. J Natl Cancer Inst. 2021 Jul 1;113(7):869-874. doi: 10.1093/jnci/djaa209. PMID: 33377930; PMCID: PMC8246827.
