Sjećate se Mendelovih zakona nasljeđivanja? Smijem se kladiti da ste ih mrzili kao jednu od najdosadnijih lekcija iz biologije i usput – najviše vezanu za matematiku. Ipak, čistota Mendelove misli je možda jedan od najsjajnijih trenutaka biologije i začetak potpuno nove nauke – genetike. No da se ne varamo – čisto Mendelovo nasljeđivanje je prilično rijetko, malo je monogenskih osobina, a interakcije gena su kompleksne. 

Čak ni dominacija i recesivnost nisu uvijek čiste – postoje i neke vrste prelaza u interakciji gena, kao što su nepotpuna dominantnost, kodominantnost i multipli aleli.
Nepotpuna dominantnost je kao da uzmete bijelu i crvenu temperu, pomiješate ih i dobijete ružičastu. Upravo to se događa kada se ukrste biljke noćurka koje imaju crvene i bijele cvjetove. Niti jedan od alela neće biti potpuno dominantan, pa će cvjetovi hibridnih biljaka biti ružičasti.
 

Kodominantnost pomalo liči na opisanu nepotpunu dominantnost, ali osobina koja se dobija iz ovog odnosa alela nije „nešto između“, nego organizam ima i jednu i drugu osobinu. Recimo, ako se ukrštaju kokoši sa bijelim perjem i pijevac sa crnim perjem, potomstvo će imati prošarano perje, koje izgleda kao da je poprskano crnom i bijelom. Dakle, organizam pravi dvije vrste bjelančevina. 



 


Kod ljudi, geni za krvne grupe A i B, koje označavamo kao Ia i Ib, su međusobno kodominatni, tako da osoba koja ima kombinaciju IaIb ima vrlo rijetku AB krvnu grupu. Nasljeđivanje u ovom slučaju, prikazano Panetovim tabelama, izgleda ovako:

 
 
Ia
Ia
Ib
IaIb
IaIb
Ib
IaIb
IaIb


Dakle, svi potomci nekoga ko ima A krvnu grupu, a genotip IaIa, i nekoga ko ima B krvnu grupu  IbIb genotip, imaće krvnu krupu AB i genotip IaIb. Međutim, ako dvoje ljudi sa krvnim grupama AB, dakle genotipovima IaIb imaju djecu, doći će do odvajanja osobina:
 
 
 
Ia
Ib
Ia
IaIa
IaIb
Ib
IaIb
IbIb
 


Polovina, 50% njihovih potomaka ima vjerovatnoću da imaju krvnu grupu AB (IaIb), dok postoji 25% šansi da budu IaIa i 25% IbIb. Naravno, moramo imati na umu da brojevi koje dobijemo u Panetovim tabelama označavaju vjerovatnoću.
 
 
Međutim, mnogi geni imaju više od dva alela. Takve alele zovemo multipli. Recimo, postoje tri alela za krvne grupe kod čovjeka. Osim već spomenutih Ia, Ib, postoji i alel Io. I dok su Ia i Ib međusobno kodominantni, oni su dominatni nad alelom za O krvnu grupu, Io. Tako nasljeđivanje krvnih grupa izgleda ovako:
 
 
Ia
Ib
IO
Ia
IaIa
IaIb
IaIO
Ib
IaIb
IbIB
IbIO
Io
IaIO
IbIO
IOIO
 

Možda sad izražavanje Panetovim tablicama nekima izgleda komplikovano, ali kad sami uradite par tabela, sve će biti jasnije.


nepotpuna dominantnost
Nasljeđivanje krvnih grupa

 

 

Mendelovi zakoni, dopunjeni zakonitostima nepotpune dominacije, kodominacije i multiplih alela danas su dio standardnog pojmovnika genetike. Ono što je nama važno da zapamtimo, jeste kako funkcionišu Panetove tablice i kako se pomoću njih mogu objasniti ove pojave, te da većina osobina ipak ne ovisi o samo jednom genu, nego su osobine proizvod interakcije nekoliko gena i njihovih prozivoda-bjelančevina.