Naučnici još uvijek pokušavaju shvatiti zašto se kod nekih ljudi razvijaju psihotični simptomi karakteristični za shizofreniju, poput halucinacija i deluzija. Iako ti simptomi mogu snažno utjecati na razmišljanje, pamćenje i svakodnevni život, biološki procesi koji im prethode još nisu potpuno jasni. Novo istraživanje naučnika sa Univerziteta u Ženevi sugerira da bi važnu ulogu u smanjenju rizika od psihoza mogao imati glimfatični sistem – sistem koji čisti mozak od otpadnih tvari.

Glimfatični sistem djeluje poput svojevrsnog „sistema za ispiranje“. On koristi moždanu tečnost da ukloni metabolički otpad, upalne molekule i višak hemijskih supstanci koje nervne ćelije koriste za međusobnu komunikaciju. Ako taj sistem ne radi kako treba, u mozgu se mogu nagomilati štetne tvari, što može dovesti do upale i oštećenja nervnih ćelija.

Istraživači su proučavali osobe s rijetkim genetičkim poremećajem nazvanim 22q11.2 delecijski sindrom. Ovdje je izbrisan mali dio na hromosomu broj 22, na q kraku, to je duži krak hromosoma. Osobe s ovim sindromom mogu imati različite zdravstvene probleme, poput srčanih mana, poteškoća u učenju, slabijeg imuniteta ili kašnjenja u razvoju. Također imaju znatno veći rizik da tokom adolescencije ili rane odrasle dobi razviju psihotične simptome, poput halucinacija ili deluzija.

Ljudi s ovim sindromom imaju mnogo veći rizik – oko 30 do 40% – da kasnije u životu razviju psihotične simptome. Naučnici su analizirali snimke mozga prikupljene tokom više od 25 godina i uporedili ih sa snimcima zdravih osoba.

Rezultati su pokazali da je kod osoba s ovim sindromom funkcija glimfatičnog sistema bila poremećena već u djetinjstvu. Također, kod onih koji su kasnije razvili psihotične simptome taj sistem se nije razvijao i poboljšavao kako je to uobičajeno tokom odrastanja.

Istraživači su primijetili i poremećaj ravnoteže između hemijskih signala u hipokampusu – dijelu mozga važnom za pamćenje i razmišljanje. Kada je sistem čišćenja mozga slabiji, odnosno kada se začepe odvodne cijevi i ne rade kako treba, a nervne ćelije mogu postati previše aktivne, što dugoročno može biti štetno.

Ovo otkriće sugeriše da problemi u „sistemu čišćenja“ mozga mogu povećati ranjivost na razvoj psihoze. Naučnici sada žele istražiti kako su s tim povezani upala u tijelu, kvalitet sna i drugi faktori. Takva saznanja mogla bi pomoći da se psihotični poremećaji prepoznaju ranije – pa čak i spriječe ili ublaže.

Reference:

  1. Alessandro Pascucci, Silas Forrer, Corrado Sandini, Valentina Mancini, Yasser Alemán-Gómez, Stephan Eliez, Farnaz Delavari,
    Developmental Alterations in the DTI-ALPS Index Suggest Possible Glymphatic-Related Mechanisms Underlying Excitation/Inhibition Imbalance and Psychosis Vulnerability in 22q11.2 Deletion Syndrome,
    Biological Psychiatry Global Open Science, 2026, 100713, ISSN 2667-1743, https://doi.org/10.1016/j.bpsgos.2026.100713