Bile su tri sestre, Gorgone. Steno, Euriale i Meduza. Prve dvije su bile besmrtne, a Meduza je bila smrtna. Ali, Meduza je pogledom pretvarala ljude u kamen. Ubio je je mitski junak Perzej, uz pomoć Atene. Lotova žena se pretvorila u kameni stub soli. Oni koji su gledali seriju Game of Thrones znaju za bolest koju je preživjela kćerka Stannisa Baratheona, Shireen – greyscale, bolest kamenih ljudi kod koji se koža pretvara u tvrde ljuspe i za koju nema lijeka. Da li se ljudi mogu pretvoriti u kamen? Postoji Meduzin gen.

U stvarnom životu postoji bolest koja se zove fibrodysplasia ossificans progresiva (FOP), u kojoj svaka povreda mekog tkiva rezultuje time da se umjesto ožiljčanog tkiva razvija koštano. Oboljelima se koža i mišići zamjenjuju kostima, oni se “okamenjuju”. Kod ljudi sa FOP, nove kosti nastaju čak i poslije minornih povreda, primjerice, ako udare u sto. Kod nekih ljudi, mišići se periodično pretvaraju u kosti. Zglobovi, čeljusti i rebra postaju nepokretni, što pokrete, hranjenje i disanje čini nemogućim ili minimalno mogućim.

Dakle, bolest je izuzetno ružna, okrutna i  ekstremno rijetka – pogađa jednu od 2 miliona osoba. Bolest je autosomalna dominantna, što u prevodu znači da je dovoljno da neko naslijedi samo jednu kopiju mutiranog gena i da dođe do razvoja bolesti. Ipak, simptomi bolesti ne moraju  biti ispoljeni u ranom djetinstvu.

 
Fibrodysplasia ossificans, Izvor: Wikimedia Commons, Joh-co

 

Uprkos tome što je bolest rijetka, postoji priličan korpus literature – naučnih radova, studija slučaja i nekoliko knjiga o ovoj bolesti. Opisan je slučaj tromjesečne bebe kod koje je ustanovljena ova bolest. Ja dosta radova i knjiga o FOP imam kod sebe, ako ko bude zainteresiran, rado ću podijeliti.

Šta je uzrok FOP?

Uzrok je ustanovljen 2006.
FOP nastaje zbog jedne jedine mutacije na genu zvanom ACVR1. ACVR1 gen kodira protein ACVR1 koji ima ulogu “glasnika” stanice, prima određene poruke i šalje ih u unutrašnjost stanice. Ima više uloga u organizmu – dirigira formiranje organa kod embriona, ali ima i ulogu u zacjeljivanju rana.

Mutiran ACVR kodira protein koji, umjesto da šalje signal za obnovu mekog tkiva, šalje signal za stvaranje kosti. Nazovimo to jednom tragičnom “igrom gluhih telefona” na molekularnom nivou.Ipak, za ovu bolest nije dovoljan samo promijenjeni protein – receptor, već i molekula za koju se ovaj protein veže – “partnerska molekula”, tzv. ligand. Ligand ACVR proteina u slučaju FOP je jedan drugi protein – aktivin A.

Aris Economides, genetičar u Regeneron Pharmaceuticals u Tarrtown, New York, već dugo je zainteresiran za proučavanje ove bolesti. Bolest je toliko rijetka da većina farmaceutskih kuća ne vidi svrhu razvijanja tretmana. Ipak, Aris je za Regeneron uspio razviti terapiju monoklonalnim antitijelima za FOP. Terapija je testirana na miševima.

 
Kostur Harryja Eastlacka, oboljelog od FOP,Izvor: Evi Numen, The Mutter Museum of  The College of Physicians of Philadelphia 

“Ova bolest razara na najgori mogući način” – izjavio je Economoides za Science. Horor koji  ova bolest nosi sa sobom istovremeno fascinira na jedan morbidan način i ledi krv u žilama.

Economoides i njegov tim su otkrili da ako blokiraju interakciju ligand-receptor ne dolazi do promjene mekog u koštano tkivo. Oni su ustanovili da kod zdravih ljudi, onih koji nemaju mutiran ACVR1 gen, ligand aktivin A inhibira ACVR protein-receptor i tako drži pod kontrolom rast koštanog tkiva. Međutim, kod ljudi koji imaju ovu mutaciju, aktivin A djeluje suprotno – on podstiče ACVR1 da šalje signal za sintezu koštanog tkiva.

Da li će terapija antitijelima imati efekta na ljude, nije još poznato.