Decenijama su okeani i šume djelovali kao tihi saveznici čovječanstva u borbi protiv klimatskih promjena. Apsorbovali su ogromne količine viška toplote i ugljika, ublažavajući posljedice emisija nastalih sagorijevanjem fosilnih goriva. Međutim, najnovija naučna istraživanja sve jasnije pokazuju da ti prirodni sistemi ulaze u zonu preopterećenja — i da ravnoteža na kojoj se zasnivala njihova stabilizirajuća uloga počinje pucati.

Okeani 2025. apsorbovali količinu toplotne energije ravnu 12 bombi bačenih na Hirošimu

Protekla godina obilježena je rekordnim zagrijavanjem okeana. Mjerenja sadržaja toplote u gornjih 2.000 metara okeanske vode pokazala su da su okeani tokom 2025. godine apsorbirali dodatnih 23 zetadžula energije — najviše ikada zabilježeno i deveti rekord zaredom. Riječ je o količini energije koja odgovara efektu 12 atomskih bombi bačenih na Hirošimu svake sekunde. Ovo poređenje nije metafora, već precizan naučni pokazatelj ubrzanja globalnog zagrijavanja, a analiza je objavljena u Advances in Atmospheric Science. 

Okeani trenutno upijaju većinu viška toplote koju proizvodi čovječanstvo, ali ta sposobnost ima svoje granice. Najizraženije zagrijavanje bilježi se u tropskom i južnom Atlantiku, Sredozemnom moru, sjevernom Indijskom okeanu i Južnom okeanu.

Posljedice se već manifestuju kroz češće i intenzivnije oluje, porast nivoa mora, morske toplotne talase i kolaps osjetljivih morskih ekosistema. Toplota pohranjena u okeanima ne ostaje zarobljena u vodi — ona oblikuje klimu na kopnu, utičući na padavine, suše i ekstremne vremenske događaje.

Šume postaju emiter ugljičnog dioksida umjesto upijač

Istovremeno, na kopnu se dešava jednako zabrinjavajući preokret, pokazao je rad objavljen prošle godine u Nature. Tropske prašume u Australiji, koje su se decenijama smatrale pouzdanim ponorima ugljika, po prvi put su postale neto izvor emisija CO₂.

Dugoročna istraživanja, zasnovana na praćenju oko 11.000 stabala tokom gotovo 50 godina, pokazuju da su prije otprilike 25 godina nadzemni dijelovi drveća — debla i grane — počeli ispuštati više ugljika nego što ga apsorbiraju. Uzrok leži u kombinaciji ekstremnih temperatura i sve sušnijih uslova, koji dovode do povećanog odumiranja drveća i smanjenog rasta nove biomase. Odnosno dolazi do truljenja, umiranja biomase i tada se dešava oslobađanje ugljičnog dioksida koji se godinama ugrađivao u stabla.

Iako ove šume još uvijek vezuju značajne količine ugljika, njihova oslabljena sposobnost da apsorbuju dodatni CO₂ predstavlja ozbiljan problem. Ako ekosistemi koji su do sada ublažavali posljedice klimatskih promjena izgube tu ulogu, napori za smanjenje emisija postaju znatno teži i zahtijevaju mnogo brže i dublje promjene energetskih sistema.

Zajednička poruka ovih nalaza je jasna: klimatske promjene ne djeluju izolovano, već sistemski narušavaju osnovne mehanizme stabilnosti planete. Okeani koji se zagrijavaju i šume koje gube sposobnost vezivanja ugljika nisu odvojeni problemi — oni su povezani simptomi iste krize. Priroda još uvijek apsorbuje dio štete koju stvaramo, ali signali upozorenja postaju sve glasniji.

Granice otpornosti ekosistema nisu apstraktna prijetnja budućnosti; one se već prelaze. Kada prirodni amortizeri počnu popuštati, klimatska kriza prelazi u novu fazu — onu u kojoj posljedice postaju brže, intenzivnije i teže kontrolisane. Upravo zato ovi podaci nisu samo naučna upozorenja, već poziv na hitnu i odlučnu akciju.

Reference:

  1. Pan, Y., Cheng, L., Abraham, J. et al. Ocean Heat Content Sets Another Record in 2025. Adv. Atmos. Sci. (2026). https://doi.org/10.1007/s00376-026-5876-0

  2. Carle, H., Bauman, D., Evans, M.N. et al. Aboveground biomass in Australian tropical forests now a net carbon source. Nature 646, 611–618 (2025). https://doi.org/10.1038/s41586-025-09497-8

  3. Tropska šuma u Queenslandu, izvor Guardian  Ben Blanche/AMCS