Nancy Grace Roman Space Telescope novi je NASA-in svemirski teleskop nazvan po Nancy Grace Roman (1925–2018), prvoj NASA-inoj glavnoj astronomkinji i prvoj ženi na izvršnoj funkciji u agenciji. Zbog ključne uloge u nastanku Hubblea dobila je nadimak „Hubbleova mama“. Nancy Gray Roman svemirski teleskop je lansiran 30. augusta 2026. u 13:26 po srednjoevropskom vremenu, raketom SpaceX Falcon Heavy iz Kennedyjevog svemirskog centra na Floridi.
Nancy Grace Roman
Teleskop sada putuje oko tri mjeseca prema položaju udaljenom približno 1,5 miliona kilometara od Zemlje, drugoj Lagrangeovoj tački (L2), gdje će biti u orbiti oko Sunca.
Njegova glavna prednost je ogromno vidno polje – moći će obuhvatiti najmanje 100 puta veći dio neba nego Hubble. Roman će istraživati tamnu energiju i tamnu materiju, mapirati milijarde galaksija, proučavati crne rupe i tražiti desetine hiljada egzoplaneta. Njegova svrha je pomoći naučnicima da bolje razumiju kako je nastao i kako se razvija svemir, ali i da istraže mogućnost postojanja drugih svjetova pogodnih za život.
Primarna misija trajaće najmanje pet godina, uz cilj da teleskop radi čak deset godina.
Tokom prvih pet godina rada, svemirski teleskop Nancy Grace Roman bi trebao posmatrati stotine miliona galaksija i zvijezda, uključujući i ogroman broj zvijezda unutar naše Mliječne staze. Tolika količina podataka omogućiće astronomima da bolje prouče tamnu materiju i tamnu energiju, misteriozne komponente koje čine oko 95 posto svemira i ključne su za razumijevanje njegovog nastanka, razvoja i moguće budućnosti.
Istovremeno, teleskop će u svjetlosti zvijezda Mliječne staze tražiti egzoplanete – svjetove izvan Sunčevog sistema. Očekuje se da će otkriti i karakterizirati desetine hiljada novih planeta, značajno proširujući naš katalog poznatih svjetova izvan Sunčevog sistema.
No, postoji jedna neobičnost za ovaj naučni teleskop: on nosi dio odbačene opreme koja je trebala biti na špijunskom satelitu. Nancy Grace Roman u sebi nosi pomalo neobičan komad hladnoratovske svemirske zaostavštine: njegovo primarno ogledalo potiče iz tehnologije prvobitno razvijane za američke špijunske satelite. Američki National Reconnaissance Office (NRO), agencija zadužena za američke izviđačke satelite, 2012. godine donirao je NASA-i dva velika, neiskorištena teleskopska sklopa. Oni su prvobitno bili razvijani za vojni program satelita za snimanje Zemlje. Program je kasnije ugašen, a hardver je ostao neiskorišten. Originalna namjena tog optičkog sistema bila je klasificirana, pa javnost ne zna sve detalje o tome kakav je tačno vojni satelit prvobitno trebao biti.
NASA je jedan od tih optičkih elemenata preoblikovala u srce novog svemirskog teleskopa. Tako je tehnologija namijenjena špijuniranju Zemlje dobila potpuno novu misiju – posmatranje čitavog svemira. Cirkularna ekonomija i recikliranje u najboljem svjetlu i još jednom nažalost ili na sreću, dokaz kako su nauka i humanističke vrijednosti te progres u nauci intimno povezani sa ulaganjem u vojne i nadzorne svrhe…
